Ní nǹkan bí mílíọ̀nù méjì àti ààbọ̀ ọdún sẹ́yìn, Ọdún Yìnyín Quaternary bẹ̀rẹ̀. Ayé bẹ̀rẹ̀ sí í tútù fún ìgbà pípẹ́ — àwọn yìnyín ńláńlá fẹ̀ láti inú àwọn òpó, wọ́n sì bo gbogbo àwọn ibi gíga ti Àríwá Ayé, pẹ̀lú ìwọ̀n otútù àgbáyé tó wà ní 5°C sí 10°C tó kéré sí ti òní. Nínú irú ipò líle bẹ́ẹ̀, àwùjọ àwọn òmìrán kan ń gbéra lórí àwọn yìnyín àti tundra. Wọ́n wọ aṣọ onírun tó nípọn, wọ́n ní ìwo ńláńlá tàbí ìbọn oníhámọ́ra, wọ́n sì kojú òtútù líle ní ọ̀nà tiwọn. Wọ́n rìn la Pleistocene kọjá, síbẹ̀ wọ́n pòórá bí Ọdún Yìnyín tó kẹ́yìn ṣe ń parí lọ.
Mammoth Woolly: Òmìrán Onígbóná ti Àwọn Oko Yìnyín
Ẹranko onírun ni ẹranko tó gbajúmọ̀ jùlọ ní Àkókò Yìnyín. Gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, a mọ̀ ọ́n sí Mammuthus primigenius, ó ní irun pupa, aláwọ̀ wúrà tàbí pupa-brown—aṣọ àwọ̀ adánidá tó lè fara da otútù tó kéré sí -50°C.
Ẹran mammoth onírun tóbi ju erin òde òní lọ — ó dúró ní ìwọ̀n mítà mẹ́ta ní èjìká rẹ̀, ó sì wọ̀n tó nǹkan bí tọ́ọ̀nù mẹ́fà. Àwọn eran mammoth sábà máa ń jẹ́ mítà 1.5 sí 2, nígbà tí àwọn eran maloch jẹ́ ní àròpín mítà 2.2 sí 2.5, pẹ̀lú àwọn ènìyàn kan tí ó ju mítà mẹ́ta lọ. Àmì pàtàkì rẹ̀ ni àwọn eran maloch rẹ̀ tí ó tẹ̀ gan-an, pẹ̀lú àwọn ìka tí ó tọ́ka sí inú — bí ìgbálẹ̀ ńlá méjì. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì gbàgbọ́ pé eran mamoth náà lo àwọn eran maloch wọ̀nyí láti gbá yìnyín kúrò kí ó sì dé koríko tí ó wà ní ìsàlẹ̀ rẹ̀.
Ní ilé iṣẹ́ Hualong, ẹranko onírun wa tí a fi irun ṣe máa ń tún àwọn ohun èlò wọ̀nyí ṣe pẹ̀lú ìfarahàn: ìrísí irun tó rí bíi ti onírun, àwọn èèpo ńlá tó tẹ̀, àti ara tó lágbára. Àwọn ìṣíkiri rẹ̀ ní ìfọ́nká, fífì ara sókè, àti ìṣíkiri orí àti ìrù — ó yẹ fún àwọn ilé ìkóhun-ìṣẹ̀ǹbáyé, àwọn ibi ìtura, àti àwọn ìfihàn ọjà.
Agbanrere Woolly: Agbanrere ti o wọ aṣọ ihamọra fun igba yinyin
Àwọn ẹranko rhino onírun ni ó ń rìn kiri ní àwọn pápá yìnyín lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹranko rhino. Ó ń gbé ní àwọn agbègbè àríwá Eurasia, ó wọn nǹkan bíi mítà 3.5 sí 4 ní gígùn, mítà 2 sí 3 ní èjìká, ó sì wọ̀n tó tọ́ọ̀nù 7 — ó tóbi díẹ̀ ju ẹranko rhino funfun òde òní lọ. Gbogbo ara rẹ̀ ni a fi irun dídì bo àti ìpele ọ̀rá fún ìdáàbòbò. Pẹ̀lú etí rẹ̀ gígùn, àwọn ẹsẹ̀ rẹ̀ kúkúrú tó lágbára, àti férémù kékeré, ó bá òtútù mu dáadáa. Àmì pàtàkì jùlọ ti ẹranko rhino onírun ni ìwo méjì rẹ̀ lórí imú — ìwo iwájú rẹ̀ gùn tí ó sì tẹ̀ síwájú, ìwo ẹ̀yìn rẹ̀ kúrú. Láìdàbí ìwo onígun mẹ́rin ti ẹranko rhino òde òní, ìwo ẹranko rhino onírun ni a tẹ́.
Àwọn ohun ìṣẹ̀dá ẹranko onírun ni wọ́n tàn káàkiri àríwá Eurasia, èyí sì mú kí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹranko onírun tó ń gbilẹ̀ jùlọ ní Àkókò Yìnyín. Ó wà títí di nǹkan bí ẹgbẹ̀rún mọ́kànlá ọdún sẹ́yìn, ó sì pòórá pẹ̀lú àkókò yìnyín.
Ẹranko rhino onírun tí ó ní ìrísí amúniláradára ti Hualong ń ṣe àtúnṣe irun rẹ̀ àti ìwo méjì tí ó nípọn — láti ara rẹ̀ tí ó le dé ìwọ̀n ẹsẹ̀ rẹ̀ tí ó lágbára, gbogbo kúlẹ̀kúlẹ̀ rẹ̀ ń fi ipò líle ti pápá yìnyín hàn. Ó ń mú irú ẹranko tí ó ti parẹ́ pẹ́ yìí padà wá sí ìyè, ó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí tí ó ṣe kedere sí onírúurú àti bí àwọn ẹranko onírun tí ó wà ní Ice Age ṣe lè yí padà.
Ground Sloth: Jagunjagun Clumsy pẹ̀lú àwọn èékánná ńlá
Nínú fíìmù eré ìnàjú Ice Age, Sid onírẹ̀lẹ̀ àti ẹni tó fẹ́ràn eré ìnàjú fi ohun tó wà lọ́kàn àwọn olùwòran sílẹ̀ fún ìgbà pípẹ́. Ṣùgbọ́n ní àkókò yìnyín gidi, àwọn onírẹ̀lẹ̀ wà tóbi ju Sid lọ — wọ́n ń gbé ní ilẹ̀, wọ́n tóbi, wọn kò sì lọ́ra púpọ̀. Onírẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ (Megatherium) ni ó lókìkí jùlọ nínú irú rẹ̀, ó wúwo tó tọ́ọ̀nù márùn-ún — ó tóbi ju erin ará Éṣíà òde òní lọ. Àwọn èékánná rẹ̀ tóbi — ó tó 40 centimeters ní gígùn, ó ju eyín ológbò oní-eyín saber lọ. Àwọn èékánná ńlá wọ̀nyí jẹ́ ohun ìjà alágbára tí ìṣẹ̀dá fúnni.
Nígbà tí ó bá dojúkọ àwọn ẹranko apanijẹ bíi ológbò oní-ehin saber, oní-ehin ilẹ̀ kò gbìyànjú láti sá (kò lè sá fún wọn). Dípò bẹ́ẹ̀, ó gbé èékánná ńlá rẹ̀ sókè láti dáàbòbò — àní ológbò oní-ehin saber alágbára pàápàá ní láti ronú lẹ́ẹ̀mejì kí ó tó dojúkọ irú ẹranko ńlá bẹ́ẹ̀.
Ẹranko sloth tó tóbi tó sì ní ẹ̀mí tó ń jẹ́ Hualong ń ṣe àtúnṣe àwọn èékánná rẹ̀ tó tóbi tó sì ní àmì tó ga. Àpapọ̀ tó yanilẹ́nu yìí ti ìwọ̀n àti mímú, àìní ìfọ́mọ́ra àti ìbẹ̀rù, fún ilẹ̀ sloth ní àmì tó yàtọ̀ síra nínú àwọn ìfihàn tó ní í ṣe pẹ̀lú ìtàn ìgbà òjò.
Glyptodon: "Ojò Alààyè" tí a fi ihamọra bò
Tí ground sloth bá jẹ́ jagunjagun ìgbà òde òní, ọkọ̀ glyptodon náà jẹ́ ọkọ̀ ogun tí ń rìn kiri. Gẹ́gẹ́ bí ìbátan tímọ́tímọ́ armadillo òde òní, glyptodon náà gùn tó mítà 3.5, ó sì wọ̀n tó nǹkan bí tọ́ọ̀nù 2. Gbogbo ara rẹ̀ ni a fi ìkarahun bí ìjàpá tí ó ní àwọn àwo egungun onígun mẹ́rin tó lé ní ẹgbẹ̀rún kan bò — aṣọ ìhámọ́ra àdánidá. Orí rẹ̀ ní fìlà egungun, ìrù rẹ̀ sì ní àwọn òrùka egungun — àwọn irú kan, bíi Doedicurus, tilẹ̀ ní ìrù onígun mẹ́rin. Glyptodon náà kọ́kọ́ farahàn ní Gúúsù Amẹ́ríkà, ó sì tàn káàkiri àríwá ní Isthmus ti Panama sí Àríwá Amẹ́ríkà. Ó jẹ́ ewéko àti ẹni tí ń rìn lọ́ra, ṣùgbọ́n ìhámọ́ra rẹ̀ tí ó wúwo ń dí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn apẹja lọ́wọ́.
Glyptodon onímọ̀-ẹ̀rọ wa tún ṣe àtúnṣe “àpótí alààyè” yìí pẹ̀lú ìkarahun egungun rẹ̀ tó yàtọ̀ àti ìrísí rẹ̀ tó rí bí yìnyín, tó sì nípọn — èyí tó fúnni ní àǹfààní ẹ̀kọ́ àti ẹwà ojú.
Ju Àwọn Àwòrán Rẹ̀ Lọ — Àjíǹde
Láti ìrísí irun onírun onírun onírun onírun àti ìwo onírun onírun méjì ti ẹranko onírun, sí àwọn èékánná ńlá ti sloth ilẹ̀ àti ìhámọ́ra egungun ti glyptodon — gbogbo ọjà ni a ṣe ní ọ̀nà tí a fi ṣe é ní ìbámu pẹ̀lú ìwádìí nípa ìrísí ẹ̀dá. A fi àwọn ohun èlò irin tó dára àti àwọn ohun èlò tó le koko kọ́ wọn, àwọn ẹ̀dá alààyè wọ̀nyí yẹ fún ìfihàn níta gbangba fún ìgbà pípẹ́. Àwọn ìṣísẹ̀ wọn pẹ̀lú wíwo ojú, ṣíṣí ẹnu, fífì ìrù, àti mímí ikùn — tí ó ń mú ìṣiṣẹ́ ara tó dájú wá sí ìyè.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Àkókò Òjò ti lọ pẹ́, àwọn òmìrán wọ̀nyí ti rí “ìgbésí ayé” kejì — kì í ṣe nípa àkókò, ṣùgbọ́n nípa ìfẹ́ ọkàn ènìyàn àti ọwọ́ àwọn oníṣọ̀nà àgbà.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Keje-24-2026
